Komu nie wolno przyjmowac DHEA
DHEA bywa reklamowany jako suplement odmladzajacy, jednak jest to hormonalny prekursor androgenow i estrogenow. Jego stosowanie wiaze sie z konkretnymi przeciwwskazaniami, ktore warto znac. Redakcja wyjasnia, komu nie wolno przyjmowac DHEA i dlaczego.
Czym jest DHEA
DHEA, czyli dehydroepiandrosteron, to hormon wytwarzany glownie przez kore nadnerczy. Jest tak zwanym prohormonem, co oznacza, ze sam w sobie ma stosunkowo slabe dzialanie, ale w tkankach moze przeksztalcac sie w silniejsze hormony plciowe, zarowno androgeny, jak i estrogeny.
Stezenie DHEA we krwi osiaga szczyt u mlodych doroslych, a nastepnie stopniowo maleje z wiekiem. To naturalne zjawisko stalo sie podstawa marketingu DHEA jako suplementu przeciwstarzeniowego, obiecujacego poprawe energii, nastroju, libido czy skladu ciala.
Status prawny DHEA rozni sie miedzy krajami. W Stanach Zjednoczonych jest dostepny jako suplement diety, natomiast w wielu krajach Unii Europejskiej, w tym w Polsce, traktowany jest jak substancja o dzialaniu hormonalnym, ktorej obrot podlega scislejszym regulacjom. To istotna roznica dla czytelnika.
Poniewaz DHEA jest prekursorem hormonow plciowych, jego stosowanie nie jest obojetne dla organizmu i wiaze sie z konkretnymi przeciwwskazaniami. Wlasnie im poswiecony jest ten artykul, ktory nie jest zacheta do stosowania, lecz przegladem sytuacji, w ktorych DHEA moze byc szczegolnie ryzykowny.
Jak dziala w organizmie
Po przyjeciu DHEA jest w roznych tkankach przeksztalcany w androgeny, takie jak testosteron, oraz w estrogeny, takie jak estradiol. Proporcje tej przemiany zaleza od plci, wieku, aktywnosci enzymow i stanu hormonalnego danej osoby. Dlatego skutki bywaja trudne do przewidzenia.
U kobiet, zwlaszcza po menopauzie, znaczna czesc hormonow plciowych pochodzi wlasnie z przemiany prekursorow nadnerczowych. Z tego powodu suplementacja DHEA moze istotnie podnosic poziom androgenow, co bywa zarowno celem terapii w waskich wskazaniach, jak i zrodlem dzialan niepozadanych.
U mezczyzn wplyw DHEA na poziom testosteronu jest zwykle mniej wyrazny, poniewaz glowna produkcja tego hormonu odbywa sie w jadrach. Czesc przyjmowanego DHEA moze natomiast ulegac aromatyzacji do estrogenow, co teoretycznie sprzyja takim efektom jak zatrzymanie wody czy wplyw na tkanke gruczolu piersiowego.
Wlasnie ta podwojna natura DHEA, jako zrodla i androgenow, i estrogenow, sprawia, ze jego dzialanie jest zlozone, a bilans korzysci i ryzyka silnie zalezy od indywidualnej sytuacji. To tlo jest niezbedne do zrozumienia przeciwwskazan.
Komu nie wolno przyjmowac DHEA
Najwazniejsza grupa przeciwwskazan dotyczy nowotworow hormonozaleznych. Poniewaz DHEA zwieksza dostepnosc androgenow i estrogenow, nie powinny go stosowac osoby z rakiem piersi, rakiem jajnika, rakiem macicy ani rakiem gruczolu krokowego, a takze osoby z historia tych chorob. Hormony moga potencjalnie stymulowac wzrost takich zmian.
| Grupa | Dlaczego ryzyko |
|---|---|
| Nowotwory hormonozalezne | Mozliwa stymulacja wzrostu przez hormony plciowe |
| Kobiety w ciazy i karmiace | Brak danych o bezpieczenstwie, dzialanie hormonalne |
| Osoby ponizej 18 lat | Wplyw na dojrzewajacy uklad hormonalny |
| Zespol policystycznych jajnikow | Mozliwe nasilenie objawow androgenowych |
| Choroby watroby | Zaburzony metabolizm hormonow |
| Zaburzenia krzepniecia, choroby serca | Potencjalny wplyw hormonow na ryzyko |
Ostroznosci wymagaja kobiety z zespolem policystycznych jajnikow oraz z trdzikiem i nadmiernym owlosieniem, poniewaz DHEA moze nasilac objawy androgenizacji. U takich osob dodatkowy prekursor androgenow pogarsza istniejacy problem.
Przeciwwskazaniem sa rowniez ciaza i karmienie piersia, wiek ponizej 18 lat oraz wspolistniejace choroby watroby, ktora odpowiada za metabolizm hormonow. W tych sytuacjach stosowanie DHEA jest niewskazane ze wzgledu na brak danych o bezpieczenstwie lub wyrazne ryzyko.
Interakcje i dzialania niepozadane
DHEA moze wchodzic w interakcje z lekami o dzialaniu hormonalnym, w tym z terapia hormonalna, lekami stosowanymi w leczeniu nowotworow hormonozaleznych oraz niektorymi lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi. Dlatego osoby przewlekle leczone nie powinny siegac po DHEA bez konsultacji.
- U kobiet: tradzik, przetluszczanie skory, nadmierne owlosienie, zmiany glosu przy dluzszym stosowaniu.
- U mezczyzn: objawy zwiazane z nadmiarem estrogenow, wplyw na gruczol krokowy.
- Ogolne: zmiany nastroju, zaburzenia snu, mozliwy wplyw na profil lipidowy.
Czesc dzialan niepozadanych, zwlaszcza u kobiet, moze byc trwala, podobnie jak przy innych androgenach. Dotyczy to na przyklad obnizenia barwy glosu. To kolejny argument, by nie traktowac DHEA jako nieszkodliwego dodatku z polki ze suplementami.
Warto podkreslic, ze obietnice marketingowe dotyczace spowolnienia starzenia, poprawy sylwetki czy witalnosci maja slabe potwierdzenie w dobrze zaprojektowanych badaniach. Korzysci udokumentowano jedynie w waskich wskazaniach klinicznych, pod nadzorem lekarza.
Praktyczne wnioski
DHEA jest hormonalnym prekursorem, a nie zwyklym suplementem witaminowym. Jego stosowanie bez wskazan i bez kontroli hormonalnej moze prowadzic do niepozadanych, czasem trwalych skutkow, zwlaszcza u kobiet.
Lista osob, ktore nie powinny przyjmowac DHEA, jest dluga i obejmuje przede wszystkim nowotwory hormonozalezne, ciaze i karmienie, wiek mlodocianych, choroby watroby oraz stany z nadmiarem androgenow.
Przed jakimkolwiek rozwazaniem DHEA konieczna jest konsultacja lekarska i ocena stanu hormonalnego. Samodzielne stosowanie na podstawie reklam o cudownym odmladzaniu jest ryzykowne i nieuzasadnione.
Jesli temat cie zainteresowal, polecamy rowniez nasze materialy o hormonalnych zmianach zwiazanych z wiekiem, o ryzyku androgenizacji u kobiet oraz o tym, jak czytac obietnice suplementow przeciwstarzeniowych.
Bibliografia
- Rutkowski K, Sowa P, Rutkowska-Talipska J, et al. Dehydroepiandrosterone (DHEA): hypes and hopes. Drugs. 2014;74(11):1195-1207.
- Traish AM, Kang HP, Saad F, Guay AT. Dehydroepiandrosterone (DHEA): a precursor steroid or an active hormone in human physiology. J Sex Med. 2011;8(11):2960-2982.
- Panjari M, Davis SR. DHEA for postmenopausal women: a review of the evidence. Maturitas. 2010;66(2):172-179.
- Nair KS, Rizza RA, O'Brien P, et al. DHEA in elderly women and DHEA or testosterone in elderly men. N Engl J Med. 2006;355(16):1647-1659.
- Elraiyah T, Sonbol MB, Wang Z, et al. The benefits and harms of systemic dehydroepiandrosterone (DHEA) in postmenopausal women with normal adrenal function: a systematic review and meta-analysis. J Clin Endocrinol Metab. 2014;99(10):3536-3542.
- Arlt W. Dehydroepiandrosterone and ageing. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab. 2004;18(3):363-380.
